Zastosowanie papy do pokryć dachowych

Krycie dachu papą. Papa termozgrzewalna, wierzchniego krycia, podkładowa, samoprzylepna.

Papa jako materiał pokryciowo-izolacyjny była znana już dwieście lat temu. Początkowo była to tektura pokryta substancją składająca się z mieszaniny smoły, kalafonii i tłuszczu. Hydroizolacyjne właściwości papy sprawiają, że była i jest nadal używana do izolacji przeciwwilgociowych fundamentów, murów, piwnic i dachów.

Charakterystyka papy

Od początku wynalezienia, papa posiada budowę warstwową składającą się z osnowy i warstw hydroizolacyjnych. Obecne papy są wyrobami dużo bardziej zaawansowanymi technologicznie niż ich pierwsze wersje. Współcześnie, warstwy papy są ułożone w ten sposób, że pomiędzy dwoma warstwami bitumu znajduje się osnowa. Osnowa może być wykonana z włókniny poliestrowej, tkaniny szklanej lub welonu szklanego. Włóknina poliestrowa jest materiałem elastycznym jednocześnie bardzo wytrzymałym na rozerwanie przy rozciąganiu. Tkanina szklana jest również bardzo wytrzymała na rozerwanie natomiast mniej elastyczna. Welon szklany to materiał posiadający około połowy wytrzymałości na rozrywanie w stosunku do poprzednich materiałów. Ma on również niższą elastyczność.

Po obydwu stronach osnowy znajdują się warstwy bitumu. W celu nadania odpowiednich  właściwości bitum jest modyfikowany polimerami. Często stosowanym dodatkiem jest elastomer SBS (Styren Butadien Styren) nadaje papie dużą elastyczność oraz trwałość w szerokim zakresie temperatur. Następnym rodzajem polepszacza jest modyfikator APP (ataktyczny polipropylen) daje również sporą elastyczność i odporność na wysokie temperatury. Trzecim jest bitum oksydowany o niewielkiej elastyczności i odporności na ekstremalne temperatury. Warstwy bitumu sprawiają, że papa jest doskonałą barierą hydroizolacyjną.

W papie wierzchniego krycia na warstwie bitum, po stronie wierzchniej występuje warstwa ochronna z gruboziarnistej posypki mineralnej, która ma za zadanie zabezpieczyć wierzchnią warstwę bitumu przed uszkodzeniami mechanicznymi i promieniowaniem UV.

Ze względu na mocowanie do podłoża, papy można podzielić na papy termozgrzewalne, mocowane mechanicznie oraz samoprzylepne.

Ogólne zasady układania papy na dachach

Przed wykonaniem prac pokrywczych należy pierwszej kolejności zająć się podłożem, na którym ma być położona papa. Papę można układać na podłożach betonowych (betonowe elementy prefabrykowane, wylewki czy tynki), drewnianych (deski, płyty OSB) oraz na starych pokryciach z papy. Podłoże powinno być suche, czyste i pozbawione większych nierówności. Ponadto musi mieć spadek gwarantujący odpływ wody, powinno być sztywne oraz być w stanie przenieść ciężar pokrycia papowego.

Papy nie należy kłaść podczas opadów atmosferycznych i w temperaturach poniżej 0^oC (poniżej 5⁰C papy oksydowane).

Bardzo ważny jest wymóg suchego podłoża. Woda pod papą, pod wpływem temperatury (latem ciemna powierzchnia pokrycia papowego może nagrzać się nawet do 70⁰C) zamienia się w parę. Para powstająca z wody zwiększa objętość 1700 krotnie w stosunku do wody. Ta zmiana objętości sprawia że para szukając sobie miejsca pod powierzchnią papy odkleja ją od podłoża na dużej powierzchni powodując powstanie charakterystycznych bąbli.

Układanie papy na różnych podłożach

Do podłoża betonowego można mocować  tylko papy termozgrzewalne lub samoprzylepne. Wyroby betonowe mają taką cechę, że zazwyczaj występuje na ich, powierzchni słabo związana warstwa drobnych ziaren i pyłu. Aby związać te drobiny z podłożem należy po dokładnym jego oczyszczeniu zagruntować podłoże przeznaczoną do tego masą gruntującą. Jeżeli podłoże wykonane jest z betonowych elementów prefabrykowanych, które mogą przemieszczać się w stosunku do siebie w płaszczyźnie pionowej (klawiszowanie), idealnym rozwiązaniem było by wykonanie zbrojonej wylewki. Jeżeli takiej możliwości nie ma na połączenia elementów betonowych należy, przed wykonaniem zasadniczych prac, przykleić paski z papy. Na takim, mało stabilnym podłożu najlepiej sprawdzi się pokrycie z dwóch warstw papy: podkładowej i wierzchniego krycia z bitumem modyfikowanym SBS na welonie poliestrowym. Jeżeli papa jest układana na świeżo wykonanym podłożu betonowym należy się upewnić, że beton ma wilgotność poniżej 6%.

Na podłożu drewnianym teoretyczne można mocować papę za pomocą wszystkich trzech sposobów. Jednak przyklejanie papy metodą zgrzewania nie jest zalecane z uwagi na pracę z otwartym ogniem, co może skutkować zapaleniem się drewna. Najlepszym rozwiązaniem będzie przymocowanie pierwszej warstwy papy przy pomocy gwoździ papowych i na tak przygotowaną powierzchnię przyklejenie papy termozgrzewalnej lub samoprzylepnej. Pierwsza warstwa papy podkładowej zabezpieczy drewno przed działaniem ognia i uchroni od pożaru. Ze względu na to, że dachy drewniane są zazwyczaj podatne na odkształcenia zalecane jest użycie co najmniej papy z bitumem modyfikowanym APP na tkaninie szklanej a najlepiej z bitumem modyfikowanym SBS na welonie poliestrowym.

Najbardziej wymagające jest wykonanie renowacji starego pokrycia dachowego z papy przez ułożenie nowej papy. Jeżeli stara papa jest mocno zniszczona oznacza to najczęściej, że warstwy dachu położone pod nią są zawilgocone. Najlepszym rozwiązaniem jest usunięcie zdegradowanej papy i osuszenie odsłoniętej powierzchni. Niestety zazwyczaj nie jest to łatwe ze względu na to że woda przenika głęboko w strukturę dachu i nawet kilku dniowe suszenie daje efekt pozornie suchej powierzchni natomiast wilgoć w dalszym ciągu pozostaje w głębi struktury i będzie wychodziła przez wiele dni. Rozwiązaniem może być wstawienie kominków wentylacyjnych w nowe pokrycie papy.  Teoretyczny zasięg oddziaływania wysuszającego takiego kominka ma promień około 3,5 m, wynika z tego, że kominki powinny być rozmieszczone na przykład w formie siatki rombów równobocznych o przekątnych nie przekraczających długości 11m i 6 m.

Jeżeli stara papa nie jest mocno zniszczona należy przyjrzeć się jej powierzchni i  odszukać wszystkie bąble i spękania. Są to miejsca pod którymi zgromadziła się wilgoć. Wypukłą powierzchnię bąbla należy wyciąć natomiast odkryte miejsce dokładnie wysuszyć. Miejsce w którym jest pęknięcie również dobrze było by rozciąć szerzej i wysuszyć. Następnie należy ocenić czy osuszenie było skuteczne czy jednak woda wniknęła głębiej. Jeżeli wilgoć pozostała w strukturze dachu, należy w tych miejscach zainstalować kominki wentylacyjne.

Dodatkowo przed położeniem warstwy renowacyjnej papy trzeba powierzchnię dachu dokładnie wysprzątać z gałęzi, liści czy innych śmieci. Jeżeli w miejscu wyciętego bąbla jest duże zagłębienie należy wkleić kawałek papy. Nie powinien on jednak zakrywać całej wyciętej powierzchni, trzeba pamiętać że z tego miejsca musi odparować wilgoć. 

Pewnym wyzwaniem jest przyklejanie papy termozgrzewalnej w niższych temperaturach, wczesną wiosną lub późna jesienią. Wymaga to większych nakładów robocizny i większego zużycia gazu. Latem 80% ciepła z palnika powinno być kierowanie na papę, 20% na podłoże. W okresie niskich temperatur prawie tyle samo ciepła trzeba dostarczyć podłożu ile papie ponieważ wyziębione podłoże sprawi, że papa może słabo się z nim połączyć. Jednocześnie dobrze jest wcześniej rozłożyć papę na dachu ponieważ w niskiej temperaturze bitum staje się sztywny i materiał źle się układa na powierzchni dachu. Ponadto wiosna i jesień są wietrznymi porami roku i wiejące wiatry również utrudniają wygrzewanie papy, zdmuchując płomień palnika.

Składowanie papy

Papa powinna być składowana zawsze w pozycji stojącej. Bitum, który jest głównym składnikiem wyrobu, jest substancją plastyczną i leżąca rolka papy nawet pod własnym ciężarem zacznie się odkształcać tak, że po rozwinięciu nie będzie całą płaszczyzną przyległa do dachu. Fabrycznie zapakowane rolki papy stoją na paletach i są ciasno zawinięte w folię dzięki temu nawet podczas transportu rolki stoją stabilnie. Problem zaczyna się kiedy pojedyncze rolki chcemy postawić na połaci dachu a dodatkowo dach ma spadek. Jeżeli spadek jest niewielki możemy kilka lub kilkanaście rolek papy ustawić ciasno jedna przy drugiej i taką wiązkę spiąć mocno pasem transportowym. W ten sposób rolki będą stały stabilnie jak spakowane fabrycznie na palecie.

Oznaczenia używane do określania różnych parametrów papy

Symbol oznaczający przeznaczenie papy występuje na początku.

H lub W – papa wierzchniego krycia,

P – papa podkładowa.

Osnowa papy scharakteryzowana jest w następujący sposób:

PV – włóknina poliestrowa,

G – tkanina szklana,

V lub GV – welon szklany.

Liczba występująca po oznaczeniach osnowy wskazuje na gramaturę tej osnowy, wyrażonej w g/m².

PYE lub SBS – bitum modyfikowany SBS,

PYP – bitum modyfikowany APP.

Literka S jest oznaczeniem dla papy termozgrzewalnej.

Grubość papy przedstawiona jest cyfrą i wyrażona w milimetrach pomnożonych przez 10.

Przykładowe oznaczenie „W PYE PV200 S52” oznacza papę wierzchniego krycia, z bitumem modyfikowanym SBS z włókniną poliestrową o gramaturze 200 g/m², termozgrzewalną o grubości 5,2 mm.

Należy mieć na uwadze to, że papy nie posiadają jednoznacznej kodyfikacji. Normy budowlane w żaden sposób nie narzucają oznaczeń i wśród producentów istnieje pewna dowolność w oznaczaniu charakterystyki pap.

Obecnie produkowanie papy wysokiej jakości, ułożone na dachu zgodnie ze sztuką budowlaną i konserwowane w odpowiednich interwałach czasowych zapewnią trwałe przykrycie dachu przez kilkanaście lat.