Farby do malowania ścian wewnętrznych i elewacji

Malowanie ścian to jedna z najpopularniejszych i najszybszych metod odświeżania i personalizowania wnętrz. Bez względu na to, czy chcemy nadać pomieszczeniu nowy wygląd, ukryć drobne niedoskonałości czy stworzyć unikalną atmosferę, farby są niezastąpionym materiałem. Jednak przy tak szerokim wyborze kolorów i rodzajów farb, czasami może być trudno podjąć decyzję. W tym artykule omówimy różne rodzaje farb dostępnych na rynku i podpowiemy, jak wybrać odpowiednią farbę do malowania ścian, biorąc pod uwagę rodzaj podłoża oraz cechy specjalne danego produktu.

Rodzaje farb do malowania ścian

Na samym wstępie wyjaśnijmy czym jest właściwie farba.  Najprościej ujmując jest to mieszanina różnych składników rozprowadzana na dowolnej powierzchni w celu pokrycia jej barwną powłoką. Farba składa się z substancji wypełniających, pigmentów, rozpuszczalników, a także spoiw polimerowych i dodatków. Te dodatki mają różne funkcje, takie jak rozpraszanie, zagęszczanie, redukcja piany lub plastyczną modyfikację farby.

Składniki używane w farbie wpływają na charakterystykę końcowego produktu, dlatego istotne jest zrozumienie roli poszczególnych składników w mieszance. Przeprowadzenie takiej analizy pozwala ocenić jakość farby i wybrać tę o optymalnych właściwościach do określonych zastosowań. Główne składniki farby to:

• pigmenty – odpowiedzialne za kolor farby i jego nasycenie. W zależności od ich składu, możemy je podzielić na mineralne oraz organiczne, natomiast w zależności od pochodzenia na naturalne i sztuczne.
• wypełniacze – wypełniacze są dodatkami stosowanymi w produkcji farb w celu modyfikacji ich właściwości i osiągnięcia pożądanych efektów. Wypełniacze to zazwyczaj cząstki stałe, które dodaje się do spoiwa polimerowego w różnych proporcjach. Stosowany jest do materiałów malarskich w celu nadania im specjalnych właściwości i równocześnie  ze względów ekonomicznych. Dodatkową korzyścią jest poprawa parametrów, takich jak odporność na ścieranie oraz zdolność krycia. Wypełniacze są to przeważnie związki nieorganiczne pochodzenia mineralnego – krzemiany, tlenki, siarczany czy węglany. Największe zastosowanie mają w produkcji farb podkładowych, szpachlówek oraz farb emulsyjnych.
• spoiwa polimerowe (błonotwórcze) – pełnią rolę podstawowego składnika, który łączy pigmenty i inne dodatki, tworząc trwałą powłokę na powierzchni malowanej. Spoiwa polimerowe w farbach pełnią kilka istotnych funkcji. Po pierwsze, zapewniają adhezję farby do powierzchni, umożliwiając jej trwałe przyczepienie. Po drugie, spoiwo polimerowe nadaje farbie właściwości filmotwórcze, czyli pozwala jej na utworzenie jednolitej, elastycznej powłoki po wyschnięciu. Powłoka ta chroni powierzchnię przed wpływem czynników atmosferycznych, zarysowaniami i uszkodzeniami.
• substancje funkcyjne – to dodatek chemiczny, który ma istotny wpływ na modyfikację właściwości farby. Stosuje się je w celu dostosowania farby do konkretnych wymagań, poprawy wydajności i efektów aplikacji.
• rozpuszczalniki – to nic innego jak ciecz lub mieszanina cieczy, która charakteryzuje się niską temperaturą wrzenia i małym ciepłem parowania, w której substancja błonotwórcza jest całkowicie rozpuszczalna. Jest on dodawany w celu doprowadzenia materiału malarskiego do pożądanej lepkości roboczej.[1]

Farby dyspersyjne

Zanim przejdziemy do szczegółowego opisu farb dyspersyjnych, wyjaśnimy czym w ogóle jest dyspersja. W chemii, dyspersja odnosi się do procesu rozpraszania jednego materiału w drugim. Przykładem może być rozpuszczanie substancji w rozpuszczalniku, gdzie cząsteczki substancji zostają równomiernie rozproszone w cząsteczkach rozpuszczalnika. Dyspersja w odniesieniu do farb odnosi się do procesu rozpraszania drobnych cząstek pigmentu lub substancji barwiącej w nośniku lub medium, takim jak rozpuszczalnik lub woda. Jest to ważny aspekt w produkcji farb, ponieważ wpływa na sposób, w jaki pigmenty rozpraszają światło i nadają kolor powierzchni.

Farby dyspersyjne, w których rozpuszczalnikiem jest woda, oferują znacznie większą liczbę korzyści w porównaniu do produktów opartych na rozpuszczalnikach organicznych. Są łatwiejsze w aplikacji i mają zdecydowanie krótszy czas schnięcie. Mają także niższą zawartość lotnych związków organicznych, co przyczynia się do lepszej jakości powietrza w pomieszczeniach. Farby dyspersyjne charakteryzują się wysoką wydajnością i odpornością na szorowanie. Znajdują zastosowanie zarówno jako materiał do malowania wnętrz oraz zewnętrznych powierzchni.

Zastosowanie znajdują na różnych podłożach takich jak np. gips, beton, cegła, tynk, drewno oraz tworzywa sztuczne. Nie zaleca się pokrywania powierzchni wapiennych tego rodzaju farbami.

Farby te cieszą się popularnością z kilku powodów. Po pierwsze, są one wygodne w użyciu, ponieważ wystarczy rozcieńczyć je wodą i są gotowe do malowania. Po drugie, charakteryzują się trwałością i odpornością na ścieranie, co sprawia, że są idealne do pokrywania ścian i innych powierzchni, które są narażone na kontakt i zabrudzenia. Po trzecie, farby dyspersyjne zazwyczaj łatwo się czyści, ponieważ można je zmyć wodą.

Na rynku budowlanym i w sklepach z farbami dostępne są różne rodzaje farb dyspersyjnych: farby lateksowe, akrylowe i winylowe. Każdy rodzaj ma swoje unikalne cechy i zastosowania, dlatego warto wybrać farbę odpowiednią do konkretnych potrzeb malarskich.

Różnice pomiędzy farbą emulsyjną a dyspersyjną

Farby dyspersyjne i emulsyjne są dwoma różnymi rodzajami farb, które różnią się zarówno składem, jak i właściwościami. Główna różnica pomiędzy farbami emulsyjnymi a dyspersyjnymi sprowadza się do wymiarów cząstek fazy rozproszonej oraz ich konsystencji (stała, ciekła) i dlatego coraz częściej na określenie tego typu materiałów stosuje się nazwę „farby dyspersyjne”.

Farby lateksowe i emulsyjne są często klasyfikowane jako farby dyspersyjne z powodu ich dyspersyjnej natury. Używa się różnych nazw i kategorii, takich jak “lateksowe” i “emulsyjne”, ze względu na ich różne właściwości i trwałość. Emulsja jest rodzajem dyspersji składającej się z dwóch ciekłych faz – rozproszonej i rozpraszającej, która składa się z płynnej żywicy i wody. Farby emulsyjne, w porównaniu do innych rodzajów farb, są uznawane za produkty, które sprawdzają się głównie w mniej wymagających warunkach. Zazwyczaj są stosowane wewnątrz budynków, gdzie nie są narażone na szkodliwe czynniki, takie jak wilgoć czy mróz. Z tego powodu farby emulsyjne często są postrzegane jako produkty niższej jakości.

Z kolei farby lateksowe są uznawane za produkty klasy premium, które charakteryzują się odpornością na różne czynniki, takie jak ścieranie, wilgoć i zanieczyszczenia. Niemniej jednak, termin “lateks” jest w rzeczywistości synonimem dla terminu “dyspersja”. Te nazwy często są używane zamiennie, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych. Powody tego zjawiska można znaleźć w różnicach w tłumaczeniach i genezie tych słów. Tę teorię popiera zapis zawarty w normie dotyczącej terminologii i definicji produktów lakierowych PN-EN 971-1, gdzie napisano “farba dyspersyjna (ang. emulsion paint, latex paint)”, czyli farba emulsyjna lub lateksowa.

Charakterystyka poszczególnych typów farb

Farby akrylowe są szeroko stosowane do malowania wnętrz zarówno w domach, jak i w budynkach komercyjnych. Mogą być stosowane na różnych powierzchniach, takich jak tynki, beton, gips, drewno i metal. Nadają się do malowania ścian, sufitów, drzwi, mebli i innych elementów wystroju wnętrz.

Nazwane tak od swojego składnika – termoplastycznej żywicy akrylowej, tworzą gęste powłoki na malowanych powierzchniach. Zapewniają one ochronę dla ścian i sufitów przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi, w tym wilgocią. Należy jednak pamiętać, że farby te mają ograniczoną paroprzepuszczalność. Z tego powodu nie zaleca się ich stosowania na świeże, niedoschnięte tynki ani w tzw. pomieszczeniach wilgotnych, takich jak kuchnie i łazienki. Co ciekawe, farby akrylowe zachowują żywe kolory przez długi czas, ponieważ są odporne na działanie promieni słonecznych.

Zalety:

1. Łatwa aplikacja- farby akrylowe mają gęstą, kremową konsystencję, co ułatwia ich aplikację. Można je nakładać za pomocą wałka, pędzla lub natrysku, co umożliwia szybkie i skuteczne malowanie.
2. Szybkie schnięcie – ok. 5-6 godzin.
3. Trwałość i odporność na blaknięcie.

Wady:

1. Mniejsza odporność na ścieranie – powierzchnie pomalowane farbami akrylowymi mogą wymagać odświeżenia lub ochrony dodatkowymi środkami w miejscach o dużym obciążeniu.
2. Ograniczona odporność na wilgoć – farby akrylowe są odporne na wilgoć, ale mogą być mniej odporne na wilgotne środowisko niż niektóre specjalistyczne farby przeznaczone do malowania łazienek czy kuchni. W takich przypadkach może być konieczne zastosowanie dodatkowych środków ochronnych.

Farby winylowe są spajane za pomocą żywicy winylowej, która zwykle jest polioctanem lub polichlorekiem winylu. Charakteryzują się dużą elastycznością, co ułatwia ich rozprowadzanie i zapewnia gładkość powierzchni po pomalowaniu. Są łatwe w czyszczeniu i szybko schną (pojedyncza warstwa wysycha w ciągu 3-4 godzin). Dodatkowo, farby winylowe są odporne na uszkodzenia mechaniczne i wykazują odporność na szorowanie. Niestety, są również podatne na brudzenie się i mają słabą przepuszczalność pary wodnej. Z tego powodu nie są odpowiednie do pomieszczeń o wysokiej wilgotności, podobnie jak farby akrylowe.

Zalety:

1. Trwałość – tworzą trwałe powłoki malarskie, które są odporne na ścieranie i uszkodzenia mechaniczne. Dzięki temu malowane ściany zachowują estetyczny wygląd przez długi czas.
2. Łatwość aplikacji – mają gładką konsystencję, która ułatwia ich aplikację na ściany. Mogą być nakładane za pomocą wałka, pędzla lub natrysku, co umożliwia szybkie i skuteczne malowanie.
3. Szybkie schnięcie – pojedyncza warstwa wysycha w ciągu 3-4 godzin.
4. Łatwe czyszczenie – powierzchnie pomalowane farbami winylowymi są łatwe do czyszczenia. Plamy i zabrudzenia można usuwać za pomocą łagodnego detergentu i wody, co ułatwia utrzymanie ścian w czystości.
5. Odporność na blaknięcie – są zwykle odporne na blaknięcie pod wpływem światła słonecznego. Dzięki temu kolory utrzymują swoją intensywność przez długi czas.

Wady:

1. Niska paroprzepuszczalność – oznacza to, że mogą utrudniać odprowadzanie pary wodnej z powierzchni ścian. W niektórych przypadkach może to prowadzić do kondensacji i powstawania plam na powierzchni.
2. Brak przyczepności do niektórych powierzchni – mogą mieć trudności z przyczepnością do niektórych rodzajów powierzchni, takich jak drewno o silnie zatkanym porowatym podłożu. W takich przypadkach konieczne może być stosowanie odpowiedniego podkładu.
3. Ograniczona odporność na wilgoć – pomimo pewnej odporności na wilgoć, farby winylowe nie są tak odporne jak niektóre specjalistyczne farby przeznaczone do pomieszczeń o dużym poziomie wilgoci, takich jak łazienki.

Farby lateksowe są wodnymi emulsjami, które po wyschnięciu tworzą trwałą i odporną na ścieranie powłokę. Są łatwe do stosowania, schną szybko i nie wydzielają silnych zapachów. Farby lateksowe są również łatwe do czyszczenia, co sprawia, że są idealne do pomieszczeń o dużym natężeniu ruchu, takich jak korytarze czy kuchnie. Nadają się do pokrycia każdej powierzchni – np. drewna, cegły, włókna szklanego, tynku gipsowego czy płyty kartonowo-gipsowej. Są bezpieczne w użyciu, ponieważ nie zawierają szkodliwych rozpuszczalników chemicznych. Są przyjazne dla środowiska i mogą być stosowane w pomieszczeniach o różnym przeznaczeniu, w tym w pomieszczeniach dziecięcych czy sypialniach.

Zalety:

1. Szybkie schnięcie – pojedyncza warstwa farby lateksowej na ścianie powinna wyschnąć w ciągu 1-2 godzin. Jednak pełne utwardzenie i wyschnięcie farby może zająć od 24 do 48 godzin. Warto pamiętać, że wilgotne lub zimne warunki mogą opóźnić proces schnięcia, podczas gdy cieplejsze i bardziej sucha atmosfera mogą go przyspieszyć. Zawsze warto sprawdzić informacje podane na opakowaniu farby, ponieważ producenci zazwyczaj podają orientacyjny czas schnięcia dla swoich produktów.
2. Łatwa aplikacja – mają gęstą, kremową konsystencję, co ułatwia ich aplikację. Można je nakładać za pomocą wałka, pędzla lub natrysku, co umożliwia szybkie i skuteczne malowanie.
3. Łatwe czyszczenie – są odporne na plamy i zabrudzenia, co ułatwia ich czyszczenie. W większości przypadków wystarczy umyć powierzchnię wodą i delikatnym detergentem.
4. Niska emisja lotnych związków organicznych (VOC) – podobnie jak w przypadku farb akrylowych zawierają mniej szkodliwych substancji chemicznych niż inne rodzaje farb. Mogą być stosowane w pomieszczeniach, w których przebywają osoby o wrażliwości na zapachy i substancje chemiczne.

Wady:

1. Wyższa cena.
2. Słabsza zdolność krycia – w porównaniu z innymi farbami często trzeba liczyć się z koniecznością nałożenia kilku warstw w celu uniknięcia prześwitów.
3. Niska przepuszczalność pary wodnej – farba lateksowa tworzy warstwę izolacyjną, która może sprzyjać powstawaniu pleśni, jeśli nie jest odpowiednio zabezpieczona.

Farby ceramiczne to połączenie emulsji lateksowej wzbogaconej o ceramiczne wypełniacze, dzięki czemu powłoka ściany po wyschnięciu jest gładka i odporna na szorowanie. Są one formułowane z drobnoziarnistymi cząstkami ceramiki, które tworzą twardą i trwałą powłokę o podobnej strukturze do płytek ceramicznych. Farby ceramiczne są wyjątkowo odporne na wilgoć, plamy i działanie detergentów. Mogą być stosowane na ściany i podłogi, tworząc jednolitą i łatwą w utrzymaniu w czystości powierzchnię. Są też znacznie trwalsze od innych rodzajów dostępnych farb do malowania wnętrz. Wykazują też odporność na zmywanie i szorowanie (nawet z użyciem środków chemicznych), gdyż są farbami w I klasie zmywalności. Czyszczenie nie powoduje pęknięć, zadrapań ani utraty połysku na obszarze poddanym myciu. Mogą więc być z powodzeniem stosowane w pomieszczeniach wymagających częstego mycia, np. w przypadku kuchni i łazienek.

Zalety:

1. Odporność na zabrudzenia- posiadają specjalne właściwości, które sprawiają, że są odporne na zabrudzenia i łatwe do czyszczenia. Dzięki temu są doskonałe dla pomieszczeń, które są narażone na plamy, takie jak kuchnie czy łazienki. Zabrudzenia można łatwo usunąć za pomocą wody i delikatnego detergentu, nie uszkadzając przy tym powłoki farby.
2. Odporność na wilgoć – farby ceramiczne są wodoodporne i odporne na wilgoć. Zapobiegają przenikaniu wilgoci do ścian, co jest szczególnie ważne w łazienkach, kuchniach czy innych pomieszczeniach narażonych na wysoką wilgotność. Dzięki temu chronią ściany przed pleśnią i powstawaniem grzybów.
3. Odporność na promieniowanie UV- są odporne na blaknięcie i degradację spowodowaną promieniowaniem UV. Zachowują trwały i intensywny kolor, nawet pod wpływem ekspozycji na słońce, dzięki czemu nie tracą swojego estetycznego wyglądu przez długi czas.
4. Efekt ceramiczny – tworzą powłokę o gładkiej, ceramicznej powierzchni. Dzięki temu nadają pomieszczeniom elegancki i wyrafinowany wygląd. Mogą imitować wygląd tradycyjnych płytek ceramicznych, dodając wnętrzom wyjątkowego charakteru.

Wady:

1. Wyższa cena – farby ceramiczne są zazwyczaj droższe od tradycyjnych farb lateksowych czy akrylowych. Jednak koszt ten jest uzasadniony ze względu na ich specjalne właściwości i trwałość.
2. Wymagania dotyczące aplikacji – aplikacja farb ceramicznych może wymagać specjalnych technik i narzędzi, aby uzyskać pożądany efekt. W związku z tym może być konieczne skorzystanie z usług profesjonalistów lub dokładne zapoznanie się z zaleceniami producenta.

Farby ceramiczne do malowania ścian są doskonałym wyborem dla osób poszukujących trwałych, łatwych do czyszczenia i odpornych na wilgoć powłok malarskich. Mimo wyższej ceny, oferują one unikalne właściwości, które mogą znacznie poprawić wygląd i funkcjonalność pomieszczeń.

Klasy zmywalności farb do malowania ścian

Klasy zmywalności farb stosowanych do malowania ścian mogą się różnić w zależności od producenta i konkretnego produktu. Aby odpowiednio zadbać o malowaną powierzchnię i dowiedzieć się, jakie środki czyszczące są zalecane, istotne jest zapoznanie się z etykietą zamieszczoną przez producenta na etykiecie farby oraz udostępnionymi instrukcjami.

Jedną z najważniejszych informacji jaką znajdziemy na karcie technicznej produktu jest klasyfikacja ścieralności farb, którą określa norma europejska – PN-EN 13300. Jest przeprowadzana klasyfikacja farb na 5 klas, w zależności od stopnia zużycia powłoki malarskiej po określonej liczbie cykli szorowania. Aby ocenić odporność danej emulsji, przeprowadza się rygorystyczne testy. Na początku nałożone jest kilka warstw farby na ścianę, a następnie pozostawia się je do wyschnięcia. Następnie używa się automatycznej, szorstkiej szczotki do szorowania przez określoną liczbę cykli. Po tym procesie mierzy się powstałe uszkodzenia powłoki i na podstawie wyniku przydziela się danej farbie klasę odporności.

• klasa I – ubytek poniżej 5 μm (mikrometrów) po 200 cyklach szorowania,
• klasa II – ubytek większy lub równy 5 μm, ale nie większy niż 20 μm po 200 cyklach szorowania,
• klasa III – ubytek większy lub równy 20 μm, ale nie większy niż 70 μm po 200 cyklach szorowania,
• klasa IV- ubytek poniżej 70 μm po 40 cyklach szorowania,
• klasa V- ubytek równy lub większy niż 70 μm po 40 cyklach szorowania.[2]

Według tej kategoryzacji farby klasyfikowane jako I i II cechują się wysoką odpornością na tarcie i szorowanie na mokro, farby klasy III są odporne na suche tarcie, ale powłoki wykonane z nich mogą ulegać odbarwieniom i ścieraniu podczas zmywania i szorowania. Natomiast farby klasy IV i V są całkowicie nieodporne na zmywanie i szorowanie.

Kolejną normą z jaką spotkamy się podczas określania klasy ścieralności farby jest norma PN-C-81914.

W jej ramach określa się trzy rodzaje klas odporności:

• I – farby odporne na szorowanie na mokro,
• II – farby odporne na mycie,
• III – farby odporne na tarcie na sucho.[3]

Dobrze dobrana kombinacja składników gwarantuje wysoką odporność farby na czyszczenie poprzez zmywanie i szorowanie. Przykładem farb o wysokiej odporności na zmywanie i szorowanie są farby ceramiczne. Ten rodzaj farby zawiera cząstki ceramiczne, które nadają ścianie, wyjątkowo trwałą powłokę. Dzięki temu pomalowane powierzchnie można myć i szorować nawet z użyciem detergentów, bez ryzyka powstawania śladów czy uszkodzeń. Farby ceramiczne pozwalają utrzymać ściany w czystości przez długi czas, ponieważ nie absorbuje kurzu i brudu. Korzystnym wyborem są również farby z dodatkiem teflonu, który sprawia, że powierzchnie malarskie stają się gładkie, mniej podatne na zabrudzenia i bardziej odporne na wodę oraz częste szorowanie. Podobne efekty można uzyskać przy użyciu farb zawierających nanocząsteczki, które zapobiegają przyleganiu brudu do powierzchni i hamują rozwój mikroorganizmów na ścianach.

Paroprzepuszczalność farby

Paroprzepuszczalność farby do malowania ścian jest miarą zdolności farby do przepuszczania pary wodnej przez powierzchnię, co pozwala na dyfuzję wilgoci z wnętrza ściany na zewnątrz. Obliczenie dokładnej wartości paroprzepuszczalności farby może być skomplikowane i zazwyczaj jest określane przez producenta farby na podstawie testów laboratoryjnych.

Istnieją pewne wskaźniki, które mogą być uwzględniane przy wyborze farby o odpowiedniej paroprzepuszczalności:

1. Współczynnik przepuszczalności pary wodnej (SD) – wyraża opór dla przenikania pary wodnej przez farbę. Niski wskaźnik SD oznacza większą paroprzepuszczalność. Jeśli zależy Ci na dobrej paroprzepuszczalności, szukaj farb o niższych wartościach SD.
2. Skład chemiczny farby – może wpływać na jej paroprzepuszczalność. Farby na bazie wody lub mineralne farby wapienne mają zazwyczaj dobrą paroprzepuszczalność. Natomiast farby na bazie żywic syntetycznych, takie jak farby lateksowe, mogą mieć niższą paroprzepuszczalność.
3. Grubość i jakość nakładanej powłoki farby – również mogą wpływać na paroprzepuszczalność. Zbyt gruba warstwa farby może ograniczać dyfuzję pary wodnej, dlatego ważne jest zachowanie odpowiedniej techniki nakładania farby zgodnie z zaleceniami producenta.

Ważne jest zrozumienie, że paroprzepuszczalność farby to jedna z wielu cech, które należy wziąć pod uwagę przy wyborze produktu do malowania ścian. Inne czynniki, takie jak trwałość, kolor, wykończenie, łatwość czyszczenia, również mają znaczenie, dlatego warto rozważyć wszystkie te czynniki przed podjęciem ostatecznej decyzji.

___
Przypisy:

[1] Budownictwo ogólne. Tom 1. Materiały i wyroby budowlane

[2] https://www.magnatfarby.pl/pl/ekspert-radzi/jak-sprawdzic-czy-farba-jest-odporna-na-szorowanie

[3] https://www.dekoratorium.pl/pl/rodzaje-farb